با عربيت هم آشنا نبودند . قرائات را دست به دست و سينه به سينه منتقل كردند . لذا اغلاط بسيارى در قرائات آنها راه يافت و قرائات شاذ رواج يافت و در قرائت قرآن و كلمات آن اخلال كردند » . و به گفته خود ادامه داده با اشاره به حمزة بن حبيب زيات ، - يكى از قراء سبعة - مىگويد : « از كسانى كه قرائتشان را مورد بررسى قرار دادم كسى را پرخطاتر از وى نديدم . آشفتگى سخنان وى از همه بيشتر بود ؛ زيرا وى كلمه‌اى را به شكل خاصى كه به نظرش درست است در قرآن به كار مىبرد . و بعد براى اثبات نظر خود اصلى را تأسيس مىكند . و با قرائت ديگران بدون دليل مخالفت مىكند . و در آيات ، قرائتى را انتخاب مىكند كه به سختى توجيه‌پذير مىباشد به اضافه آن كه وى در قرائت خود ، مذاهب قرائت عرب و اهل حجاز را زير پا مىگذارد . . . » و بعد مىگويد : « بسيار كم هستند از طبقه قراء كسانى كه مانند حمزه دچار توهمات نشده باشند و به غلط نيفتاده باشند » و در آخر سخن خود به قرائت حسن بصرى اشاره مىكند : « و لا أدرأتكم به » - با همزه - « و ما تنزلت به الشياطون » . « و ما انتم بمصرخى . . . » « 1 » - با كسر « ياء » ما نيز در فصل : « حافظ فراموش كار و عالم بدعتگذار » سخن ابن مجاهد را كه شايستهء دقت است نقل كرديم . در اينجا ما در صدد بررسى سخنان تمام علما در اين زمينه نيستيم . و آنچه را ذكر كرديم براى اشاره به مقصود كافى مىدانيم . اجتهادات باطل در اين زمينه از سه نوع اجتهاد باطل نام مىبريم . نوع اوّل : اين نوع اجتهاد باطل از روايت منقول از امام صادق - عليه السلام - بر مىآيد . امام فرمودند : « اهل عربيت - ادبا - كلام خداوند را تحريف كرده از مقصود آن بر مىگردانند » . گفته مىشود كه روايات ديگرى نيز به اين مضمون وجود دارد « 2 » . مقصود از اين نوع تحريف آن است كه ادبا با طرح اعراب‌هاى مختلف و

--> ( 1 ) التمهيد ، ج 2 ، ص 38 به نقل از : تاويل مشكل القرآن ، ص 58 - 63 . ( 2 ) البيان آية اللّه خوئى ، ص 248 . و بحوث فى تاريخ القرآن و علومه ، ص 316 .